TERAPİLERDE MASAL VE KUKLA KULLANIMI

 Masal da tıpkı sanat ve oyun gibi bir terapi yaklaşımı değil terapilerde kullanılan tekniklerden yalnızca biridir. Genellikle çocuklarla çalışıldığı düşünülse de yetişkinlerle de yetişkin masalları veya mitler ile seansları yapılandırmak mümkündür. Masallar ve mitler aslında didaktik ve fantezik ögeler taşımaktadırlar. Ve kişi, kendisinin ifade edemediği bazen de ifade etmekten çekindiği çoğu şeyi bu yolla ifade edebilmektedir. Masalın terapötik olarak kullanılmasının amacı danışanın yüksek sesle söyleyemediği, direnç gösterdiği problemlerin çalışılmasıdır. Masal kullanımını, danışanın dünyasına doğru büyülü bir yolculuğa çıkmaya benzetebiliriz. Masallar ve mitler, hayal dünyası ile gerçek dünya arasındaki bir geçittir. Kişi kendini bu alanda daha rahat hisseder. Masal bir nevi deney odasıdır ve kişi, bu deney odasında özgürce istediklerini yapabilmektedir. Çocuklarda masal kullanımı, çocuğun zihinsel kapasitesini ve hayal gücünü geliştirir. Çocuk bazen ifade edemediği veya bilinçdışına attığı travmatik deneyimlerini masal ile ifade eder. Çocuğun içsel dünyasını, kaygılarını ve çatışmalarını yansıtabilir. Masal, bütün psikolojik problemlerde teknik olarak seanslarda konumlandırılabilmektedir. Özellikle endişe, korku, özgüven eksikliği, konuşma bozukluğu, okula uyum sorunları olan ve kayıp ya da yas yaşamış, zorbalığa uğramış çocuklarda oldukça etkilidir. Masalların geliştirici, eğitici, psiko-sosyal ve tedavi edici işlevleri vardır. Masallar, çocuğun sosyal, duygusal ve bilişsel gelişimine katkıda bulunmaktadır. Masallar, masal terapisi uygulayan uzman tarafından çocuğun veya yetişkinin getirdiği probleme uygun olarak seçilmektedir. Bazen de kişi, tamamen özgür bırakılarak kendisinin bir masal yaratması da istenmektedir. Diğer yandan masal terapisinde masalların çizimi yapılabilir ve kuklalar kullanılabilir. Jung,  kukla imalatı ve kukla kullanımını kişinin kendi kendine işlem için zihinsel yeteneklerini gerçekleştirilmekle bağdaştırmaktadır. Kuklalar, problemin manipülasyonunda sinirsel gerginliğin hafiflemesine yardımcı olmaktadır. Kukla üretimi aslında bir nevi mediatif bir süreçtir. Psikanalitik açıdan kuklalar, insanın içgüdüsel enerjisinin yer değiştirmesi olarak tanımlanmaktadır. Bu şekilde kişinin davranışlarındaki bilinçsiz olarak dışa vurduğu agresyon da azaltılabilmektedir. Danışanın el becerileri, hayal gücü, dikkat ve konsantrasyonu gelişmektedir. Kuklalar terapi sürecinde çoğu zaman içselleştirilmektedir çünkü kuklalar da tıpkı masal, sanat ve oyun gibi içsel dünyanın bir yansımasıdır. Huzurevinde staj yaptığım bir dönemde kukla yaratıcısı arkadaşlarımla çalışma yapma şansımız olmuştu ve orada şunu çok net olarak gördüğümü söyleyebilirim: Kuklalar, aslında kişideki itkinin katarsis edilmesine muazzam bir katalizör görevi görmekteydi ve yetişkin insanlar, kuklalarla çalışmaktan inanılmaz keyif alıyor, rahatladıklarını hissediyordu. 65 yaşındaki bir hanımefendi kuklalardan birine isim vermişti ve canlı insanlarla vakit geçirmek yerine onunla konuşmayı tercih ediyordu. Daha sonraki görüşmemde bana süreci anlatmasını istediğimde geçmişte istediği kişiyle birlikte olamadığını ve bunun yarasını hep hissettiğini fakat kuklayı onun yerine koyarak bu arzusunu gerçekleştirebildiğini anlatmıştı. Sonuç olarak masallar, mitler, efsaneler ve kuklalar her yaştan insanın kendisinde bir şeyler bulup keşfedebileceği ‘’o kaynağa’’ bizi götüren metaforlardır ve kişi bu deneyimlerinden sonra birçok şeyi aşıp, kendi öznel saplantı nesnesini bu metaforlara atfederek kısacası yer değiştirerek bunlarla baş edebilmektedir. Keyifli, öğretici, etkileyici bir deneyim ve sağaltım süreci olduğunu söylemek mümkündür. Tüm bu teknikler aynı zamanda terapistin seçtiği veya kullanmayı tercih ettiği terapi ekolüne göre de şekillendirilebilmektedir. Örneğin bilişsel davranışçı açıdan veya psikanalitik açıdan kullanılıp yorumlanması gibi. Bu yönelim, kişinin getirdiği probleme ve terapistin ekolüne göre değişebilen bir süreçtir. Eğer hayal dünyanıza, fantezilerinize, dile getiremediklerinize doğru sembolik ve imgesel bir yolculuğa çıkmak için istekliyseniz bu teknikler tam da size göre. 

                                                                                                                                                                Uzman Psikolog N. Vera ASLAN